Every work of art is an uncommitted crime


-Theodor Adorno-

daDa ποiησΗ dAda λογοtεΧνiα dadA pUnk dADa

Τελάλης:

Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 04, 2009

Gavras Και Μεταφυσικό Μένος

video

Γιατί τόσο μεταφυσικό μένος; Και γιατί θα 'πρεπε κανείς να σέβεται το ιερό όταν αυτό έχει ένα συγκεκριμένο σχήμα το οποίο φαντάζει αντιαισθητικό στη δική του αίσθηση ζωής; Γιατί η παράδοση και το αίτημα της συνέχειας να περιορίζει κάθε άλλη ελευθερία; Και γιατί η holy business να επιβάλλει τον κάθε πολίτη αυτής της χώρας να διαβιεί ως πελάτης της ή όταν αυτός της το αρνείται να πρέπει να σιωπά, τη στιγμή που αυτή η business ζει εις βάρος της τσέπης του, εις βάρος του φορολογούμενου λαού; Δεν θέλω να πληρώνω για την κρατική τηλεόραση. Δε θέλω να πληρώνω και για τους παπάδες. «Πληγώνεται το θρησκευτικό αίσθημα των πιστών» λένε κάθε φορά που μια διαφορετική, ελεύθερη άποψη διεκδικεί λίγο χώρο στην αρένα του διαλόγου. Το ελεύθερο αίσθημα των ελεύθερων ανθρώπων ή έστω των σκεπτόμενων, δεν πληγώνεται όταν μια κλίκα χιλιάδες χρόνια τώρα του απαγορεύει, ή έστω περιορίζει, την έκφραση, τον περιθωριοποιεί, τον περνάει από κόσκινο;

Ο καθένας μπορεί να έχει μια άποψη και να την εκφράζει, όντας ανοικτός στον Κόσμο που σαν μήτρα τον τρέφει. Δεν υπάρχει μία αλήθεια αλλά τόσες όσες και οι άνθρωποι. «Ο καθείς και τα όπλα του», όπως λέει ο Ελύτης, ο καθένας με την προσωπική του αλήθεια. Κι όχι ο καθένας με την αλήθεια κάποιου άλλου (πάντα επιβαλλόμενη, ξενική) -πόσο μάλλον με, και κάτω από, μία μοναδική αλήθεια. Μια κοινωνία θα 'πρεπε να δουλεύει προς αυτή την κατεύθυνση, εκεί που του καθενός η αλήθεια έχει τον τόπο της, την κατοικία της η οποία μπορεί να συνυπάρχει με κάθε άλλη. Εκεί που αυτό που συνδέει όλους αυτούς τους τόπους είναι μια ελεύθερη γη. Διαφορετικά έχουμε να κάνουμε με τύπους φασισμού που από την οπτική γωνία που κοιτάμε είμαστε ανίκανοι να εντοπίσουμε, ή δεν θέλουμε καν, καθώς η δική μας ανελευθερία, και το συμφέρον για την απόκρυψή της, επιθυμεί καθετί άλλο υποταγμένο στη δική μας στενότητα.

Το έργο ενός δημιουργού, που δε μ' ενδιαφέρει αν είναι διάσημος ή όχι, μα το ίδιο το έργο- ο φανατισμός εκείνων των απολιθωμένων χριστιανών, η λογοκρισία από πλευράς εκείνων που έχουν την εξουσία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που τρίβουν τα χέρια τους. Είναι μια χιλιοπαιγμένη ιστορία στον τόπο μας και απορώ πως δεν έχουμε σιχαθεί τον εαυτο μας να ανήκει σε, ή απλώς να απολαμβάνει μαζοχιστικά το θέαμα που του προσφέρει, οποιαδήποτε από αυτές τις ομάδες- τη στιγμή που αυτός ο δημιουργός (με το έργο του) στέκει τόσο συχνά εκτός, σε μια μοναξιά που έχει ταυτιστεί από τους ποιητές με την ίδια τη φύση του. Δεν είναι η φύση του αλλά η κοινωνία, πάντοτε, καθώς αυτή δεν ενδιαφέρεται για κανενός είδους αυτοπροσδιορισμό, αυτοστοχασμό, χωρίς καμία αίσθηση που να την οικειώνει με τη σημασία του θανάτου και της επαναγέννησης, θαρρείς και είναι ξεκομμένη από το χρόνο (που είναι πάντα του αμείλικτος και αν δεν μπορείς να τον καβαλίσεις και να δαμαστείς μαζί του σε μια νέα σύνθεση, εκείνος σ' αφήνει πίσω για πάντα να θρηνείς τα περασμένα μεγαλεία), αιώνια, ασήμαντη. Η μοναξιά του δημιουργού: αυτό είναι ένα πρόβλημα. Κι όσο υπάρχει ως τέτοιο, είναι γελοίο να μιλάμε για πολιτισμό, παιδεία. Άραγε τι εννοούν με τον πολιτισμό και την παιδεία τους; Πέραν του ότι αποτελούν πόστα που τους αποφέρουν κύρος και λεφτά, τίποτα. Η καλύτερη προοπτική της τέχνης στη χώρα μας είναι να γίνει πόρνη πολυτελείας. Κι αν δεν διατείθεται, μέσα από τον σπαραχτικό της αγώνα για προσωπική έκφραση, να υποστεί τα καπρίτσια του κάθε πελάτη-άρχοντά της, τότε υποφέρει κλειδωμένη σπίτι της, μόνη, και είτε τα παρατάει για να γίνει νοικοκυρά είτε ακολουθεί έναν τραχύ δρόμο της απομόνωσης με κίνδυνο να τρελαθεί. Ας μη μιλάμε για τέχνη στην Ελλάδα, ας μη μιλάμε για πολιτισμό. Ας μιλάμε για επιθυμίες που προσπαθούν να φέρουν τα πάντα στα μέτρα τους, για σαθρές ιδέες που αυτοανακηρύχτηκαν σημαντικές, ενίοτε ιστορικές, και πείθουν για την ανάγκη συνέχειας και διατήρησής τους που δεν έιναι στην πραγματικότητα παρά η διασφάλιση των κεκτημένων τους. Ας μιλάμε για ένα συλλογικό ελληνικό ασυνείδητο που αντί να παραδεχτεί το πρόβλημά του και να ακολουθήσει θεραπεία, μεγαλώνει μέσα στον εγωισμό του μαζί με την πιθανότητα να καταστραφεί από την ίδια την ιστορία η οποία δε δίνει δεκάρα για την κουτοπονηριά και τα τερτίπιτα των λαών. Οι δημιουργοί, εκτός, προσπαθούν να τρυπήσουν το αδιαπέραστο τείχος του πολιτισμού.

Εντύπωση μου έκανε το άρθρο του κ. Γιανναρά στην Καθημερινή της 23ης/8/09 υπό τον τίτλο «Γιατί τόσο αντιμεταφυσικό μένος;», ένα άρθρο επίθεση στους «προοδευτικούς» οι οποίοι ασκήσαν την κριτική που ασκήσαν στην εκκλησία έπειτα από τη λογοκρισία που υπέστη υπό την εξουσία της (της εκκλησίας) το έργο του Γαβρά. Εδώ δε 'θελα να μπω σε λογικές του τι θα έλεγαν οι «δάσκαλοί μας», αν οι «ψυχανώμαλοι» είναι οι λίγοι ή οι πολλοί, αν το επίμαχο σημείο του βίντεο κρατεί το ένα πέμπτο της διάρκειάς του, αν είναι πέντε τα δευτερόλεπτα ή πεντακόσια. Εδώ θα παραθέσω την δική μου οπτική, την αλήθεια μου. Και πριν προχωρήσω θέλω να διευκρινήσω ότι ούτε η μεταφυσική ούτε η αντιμεταφυσική μανία με απασχολεί. Γιατί όσο θα μιλάμε για μεταφυσική και μεταφυσικότητα εγώ την κάνω γρήγορα γρήγορα προς μια φυσική και φυσικότητα των πάντων. Είμαι ένας μοντέρνος όπως θα 'λεγε και ο Rimbaud και δεν μ' ενδιαφέρει ο χριστιανισμός ούτε ως παράδοση ούτε ως συνέχεια μιας κληρονομιάς. Οι δημόσιοι υπάλληλοι παπάδες δεν μας χρειάζονται είτε λογοκρίνουν είτε όχι, είτε θίγονται από άλλες απόψεις είτε όχι, είτε κινούν τα νήματα είτε όχι. Όποιος πιστεύει πιστεύει για τον εαυτό του. Το να πληρώνεται επειδή πιστεύει και υποτίθεται ότι έχει ταχτεί στην υπηρεσία του κόσμου αυτό είναι η μεγαλύτερη ανοησία που έχει ποτέ συμβεί. Αν ο Breton ζούσε σήμερα και αντίκρυζε την όλη κατάσταση στην χώρα μας δε θα μπορούσε να πιστέψει τη γελοιότητα που μας διακατέχει μα δίχως άλλο θα νόμιζε πως όλοι μας είμαστε καλλιτέχνες -πως γίναμε σουρρεαλιστές! Αν δήλωνα οπαδός της Ίσιδας και ισχυριζόμουν πως το κάνω για τη σωτηρία του κόσμου, ότι προσεύχομαι για όλους, θα με πλήρωνε ποτέ το κράτος; ενδεχομένως ναι, φαγητό και διαμονή στο τρελάδικο. Σοβαρά, το θέμα δεν είναι ένα ζήτημα συναισθηματικής, ιδεολογικής, ή μαγικής, φύσης. Είναι ζήτημα πρακτικό, ζωτικό. Ας αφήσουμε τις ιδεοληψίες και ας εστιάσουμε στην απλή παρατήρηση: ο χριστιανισμός όπως και κάθε θρησκεία δεν έχει επιτύχει τίποτα με τον θεό της. Ο Χριστός της Δύσης δεν βοήθησε καθόλου την Δύση όπως και ο Βούδας ή Κρίσνα της Ανατολής δεν βοήθησε καθόλου τους λαούς της. Ο απλός κοσμάκης όταν δεν είναι εξαθλιωμένος παλεύει να επιβιώσει σε μια καθημερινότητα ανυπόφορη. Οι ιεράρχες δε, όλο και καλύτερα -οι προνομιούχοι, η εξουσία, πουλώντας πνεύμα και παίρνοντας χρήμα. Αλήθεια αυτοί πάντοτε έτσι τους ήταν. Απατεώνες. Σαν τους εγκληματίες που κατέσφαξαν κι αφάνισαν μιαν ολόκληρη ήπειρο, ένα θαυμάσιο λαό, με τον σταυρό και το ατσάλι. Τους έδιναν καθρεφτάκι κι έπαιρναν χρυσό. Μετά τους πήραν τα κεφάλια και τους πήραν και τα καθρεφτάκια πίσω. Τους θεωρούσαν ζώα, μιας κι εκείνοι δεν είχαν αυτή την αντίληψη που ανέπτυξε ο ασύδοτος ευρωπαίος χριστιανός. Το ίδιο φαίνεται να θεωρούν τον απλό λαό, έναν ηλίθιο, ο οποίος μπροστά στο φόβο του θανάτου, στην ανημποριά της καθημερινής επιβίωσης και των καθημερινών προβλημάτων αποζητά ένα ναρκωτικό να ξεχαστεί. Κι όταν τα ναρκωτικά είναι κακά τότε η θρησκεία είναι μια πολύ καλή λύση. Όταν τα ναρκωτικά είναι παράνομα η θρησκεία είναι μια πολύ καλή λύση. Όταν τα ναρκωτικά είναι ακριβά η θρησκεία είναι μια πολύ καλή λύση. Όταν τα ναρκωτκά περιθωριοποιούν η θρησκεία είναι μια πολύ καλή λύση. Εξάλλου μία δόση από ναρκωτικά σε κρατάει μαστουρωμένο για λίγες ώρες τη στιγμή που η θρησκεία σε έχει μαστουρωμένο για μια ζωή. Όπως και να το κάνεις η θρησκεία συμφέρει κι ο άνθρωπος κοιτάει το συμφέρον του -όχι όμως και τόσο από ό,τι η ανθρώπινη ιστορία δείχνει: μην απολαμβάνεις, μην την ψάχνεις, μη γαμείς, μη φιλοσοφείς, μην αμφισβητείς, μη ζεις. Γιατί αυτό που υποτίθεται ότι ζούμε δεν είναι ζωή. Είναι μια καταπίεση με την ελπίδα της άλλης ζωής. Άλλη ζωή όμως δεν υπάρχει. Υπάρχει αυτό που υπάρχει. Υπάρχει το εδώ και τώρα. Υπάρχει η στιγμή. Έχουν διαχωρίσει τη σκέψη απ' τη ζωή και ψάχνουν να βρουν τον τρόπο του πως θα τη ζήσουν -μια καλύτερη ζωή, μια πιο ελεύθερη ζωή, μια ζωή ευτυχισμένη. Την ώρα που δεν ζουν. Που δεν αφήνονται στο ποτάμι της χωρίς ιδεοληψίες, δίχως πρότυπα και φόβο. Από τότε που γεννιέται ένας άνθρωπος ξεκινάει μια αμείλικτη προσπάθεια από την οικογένεια, το σχολείο, το πνεύμα μιας χώρας, ώστε αυτός ο άνθρωπος να γίνει κάτι άλλο από αυτό το οποίο είναι φύσει. Σου αραδιάζουν αμέτρητα πρότυπα και προσπαθούν να σου μάθουν ποια είναι τα καλά και ποια τα κακά για να ακολουθήσεις. Το να έχεις ως πρότυπο τον θεϊκό σταρ ή τον σκυλά σταρ είναι το ίδιο και αυτό κανείς δε στο λέει. Γιατί το θέμα δεν είναι ποιο πρότυπο για μια κοινωνία είναι το καλύτερο, ποιο έχει τη μεγαλύτερη αξία σε μια φτειαχτή -και στημένη στα μέτρα μιας κοινωνίας που το μόνο που αποζητεί είναι να διατηρηθεί ως έχει- αξιολογική κλίμακα, αλλά πώς αυτή η κοινωνία θα αυτοπροσδιοριστεί επιτρέποντας στον εαυτό της να εκφραστεί μοναδικά. Η ζωή δεν ενδιαφέρεται για τη δημιουργία προτύπων, δεν δίνει δεκάρα για την κατάδειξη και υπόδειξη σε όλους τους υπολοίπους μιας ύπαρξης ως μοναδικής της οποίας καλούνται να γίνουν ακόλουθοι, ή μιμητές. Η ζωή έχει την ανάγκη να εκφραστεί μοναδικά μέσα από τον κάθε άνθρωπο. Κι αυτή είναι και όλη η ομορφιά της ζωής. Εμείς όμως την έχουμε καλουπώσει, της έχουμε δώσει σχήμα, βάρος, χρώμα, και προσπαθούμε να γίνουμε σαν αυτό. Σαν. Γιατί ποτέ κανείς δε θα μπορέσει να γίνει χριστός ή βούδας ή ο συγκεκριμένος εκάστοτε σκυλάς σταρ ή δεν ξέρω τι. Προσπαθώντας να φτάσεις πχ. τον χριστό καταστρέφεις αυτό που ήδη είσαι. Θέλεις να γίνεις κάτι άλλο από αυτό που ήδη είσαι. Και προφανώς δεν θα γίνεις ποτέ γιατί απλούστατα δεν είσαι! Κι όλα αυτά -η τάση του ανθρώπου να βγει έξω από τον εαυτό του (έκσταση= έξω-ίσταμαι, στέκομαι), πέρα από τον εαυτό του (επ-έκταση του νου) τι άλλο μπορεί να είναι παρά ο φόβος για τον εαυτό του; ο φόβος ενός εαυτού που είναι φυσικός, απλός, υπέροχος, που δεν το αντέχει, που δεν αντέχει τη ζωή, δεν του αρκεί αυτό που έχει, και θα ρωτήσει: ε και; και μετά τι; Μετά τίποτα. Δημιουργεί το πρόβλημα όταν δεν υπάρχει και μετά ψάχνει να βρει τη λύση του μέσω άλλων. Και οι άλλοι δε βοηθούν γιατί αν είχαν τη λύση, το πρόβλημα θα είχε ήδη λυθεί.

Όσον αφορά το animation του Costas Gavras [όχι, δε θα το γράψω το όνομά του στα ελληνικά, γιατί εμείς δε θέλουμε ανθρώπους σαν αυτόν να μιλάνε αλήθειες -στην πραγματικότητα δεν έχουμε καν μάθει να μιλάμε, αποσιωπώντας τα προφανή και συνεργώντας στα ανόητα- αν και μέχρι πρότινος θα τον επικαλούμασταν ως ακόμα μια περίπτωση σπουδαίου έλληνα στο εξωτερικό. Ε, ο Gavras δεν ζει στην Ελλάδα αλλά στη Γαλλία. Αναρωτήθηκε ποτέ κανείς τους γιατί; Παρουσίασε έργο του ειδικά για την Ελλάδα, αλλά η Ελλάδα με τους δημοσίους παπάδες της και τους needy πολιτικούς της καθώς δεν τολμούν να έρθουν σε σύγκρουση με κανένα κηφίνα που ζει εις βάρος του φορολογούμενου ελληνικού λαού, τον πέταξαν έξω, όπως κάποτε, 11 χρόνια πριν, οι καθηγητές του πανεπιστημίου Αθηνών πέταξαν έξω τον μεγάλο επιστήμονα κ. Νανόπουλο ο οποίος μεταξύ άλλων προτάθηκε το 1990 από τις ΗΠΑ για το Νόμπελ φυσικής] ήταν θαυμάσιο μέσα στο πλαίσιο στο οποίο δημιουργήθηκε. Όσον αφορά το άρθρο του κ. Γιανναρά που αν κι εκτιμώ, οι απόψεις του περί συνέχειας και προσκόλλησης στην ορθοδοξία με αφήνουν αδιάφορο. Ναι, ο Αρεοπαγείτης ήταν μια μοναδική περίπτωση, και τα έργα του εκπληκτικά -μα ως εκεί, πέραν τούτου, το να προσπαθώ να αποδείξω μια μοναδικότητα και μια συνέχεια της ορθοδοξίας μέχρι σήμερα στερείται για μένα νοήματος. Ή μάλλον νόημα έχει και με εξαιρετικό τρόπο ο κ. Γιανναράς το απεικονίζει στο έργο του. Όμως το νόημα δεν είναι παρά μια κατασκευή όταν η σκέψη είναι διαχωρισμένη από τη ζωή. Αν ήταν ζωή, αν η ζωή ήταν αρκετή για μας, δε θα ψάχναμε κανένα νόημα. Το νόημα καλείται προς αναζήτηση τότε και μόνο τότε όταν η ζωή φαντάζει λιγοστή, επειδή ακριβώς είναι διαχωρισμένη. Θύμωσε με τους δημοσιογράφους για την κριτική που ασκήσαν και στο βαθμό στον οποίο την ασκήσαν στο σύνολο της εκκλησίας. Από την οπτική του γωνία έχει δίκιο. Από τη δική μου οπτική γωνία απορώ με το ότι υπάρχει ακόμα εκκλησία μετά τον Nietzsche.

Κάποιοι δεν θέλουν να καπνίζουν και καταφέρνουν να απαγορεύσουν στους καπνιστές να καπνίζουν στους ίδιους με αυτούς χώρους. Κάποιοι είναι χριστιανοί και καταφέρνουν να απαγορεύουν στους μη χριστιανούς να συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο με αυτούς (χώρους ιδεών, τέχνης κτλ). Τελικά οι μη χριστιανοι όπως και οι καπνιστές να πάνε στα σπίτια τους και να μείνουν εκεί. Ο φασισμός αυτός είναι μοναδικός και χρησιμοποιεί αξίες βιολογικές και πνευματικές για να εγκαθιδρυθεί: για την υγεία σου, για το καλό σου, για τη σωτηρία σου… Ε λοιπόν κύριοι αφήστε επιτέλους να αποφασίσω εγώ για μένα. Κι εσείς για εσάς. Και όταν έχουμε να κάνουμε με έργα τέχνης, ή αν το θέλετε με δημιουργίες καλλιτεχνών, ας είμαστε όχι μόνο ανεκτικοί αλλά και ανοικτοί.


γ. γεωργίου



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου